Een duizelingwekkende mix van cultuur en natuur

12 mei, Chiclayo, Peru. De aankomsthal van de lokale luchthaven spuwt tien suffe, bijna strompelende gedaantes uit. Het zijn de KAJ-jongeren uit het kleine Belgenland. Na een reis van 16 uur wordt deze bende hartelijk ontvangen door een kleurrijke, energieke groep jongeren van de plaatselijke JOC afdeling. Op een felkleurige banner die ze speciaal voor deze gelegenheid lieten maken prijkt: “Intercambio JOC Peru y KAJ Flandes”. Het begin van tien onvergetelijke dagen.

Precair werk in Peru

In de vorige editie van up2date lazen jullie al wat onze precaire werkomstandigheden zijn. Maar wat betekent precair werk in Peru? We spraken verspreid over steden Chiclayo, Bagua Grande en hoofdstad Lima met lastdragers op grote markten, huiswerksters, straatverkopers, schoenpoetsers en leden van de JOC Peru. Tegelijk bezochten we bevriende organisaties van de JOC Peru die deze groepen samenbrengen en waarmee ze nauw samenwerken om de situatie van de jonge arbeiders te verbeteren: Manthoc, Iprofoth en AtoColibri.

De lastdragers op grote markten moeten vrachtwagens met goederen lossen en dan karren van wel 120 kilo voortsleuren tot een eind verder bij de marktkramen. Het is belastend en gevaarlijk werk, voor een hongerloontje van ongeveer 1,5 euro per kar. Met dat loontje kunnen de jongeren geen huis betalen en leven ze in miserie. Als je door een ongeval niet meer kan werken heb je pech, er is geen ziekteverzekering

In Peru werken 1 miljoen jongeren als huiswerk(st)ers. Ze komen vaak van afgelegen gebieden naar de steden om er het huishouden van rijke families te doen. Ze moeten dag en nacht werken, meestal zonder enig contract, hebben geen vakantie of vrije tijd en verdienen een beetje geld dat ze naar hun familie sturen. Ze zijn niet erkend als werknemers en vallen dus niet onder e arbeidswetgeving. Een gevolg is dat ze maar de helft van het wettelijke minimumloon verdienen. Een organisatie als Iprofoth geeft de meisjes opleidingen over hun rechten, maken hen bewust van hun eigenwaarde en verdedigt hun belangen tot op het hoogste internationale niveau.

Bij gebrek aan degelijke jobs met een wettelijk contract werken ook miljoenen mensen als straatverkopers en brengen snoepgoed, fruit, kranten,… aan de man om toch iets van inkomen te hebben. De werkdag begint om 3u 's nachts om alles klaar te maken en eindigt rond 19u. Een kraampje in Lima kost al snel 400 euro, de vergunning 65 euro en ze verdienen zo'n 12,50 euro per dag. Door zich te verenigen in vakbond FENTEP krijgen ze gemakkelijker vergunningen, werd hun eigen wetsvoorstel unaniem goedgekeurd en hebben ze een eigen sociale bescherming.

Uit de gesprekken met de JOC kernleden in Chiclayo, Bagua Grande en Lima blijkt dat de JOC anders werkt dan de KAJ hier bij ons. Zij spreken over een 'JOC gemeenschap' in plaats van een KAJ-afdeling. Dat is eigenlijk een groep van 10 à 20 kernleden (zij spreken over militanten) die samenkomen om de realiteit van jongeren in hun stad te bespreken. Ze wisselen uit wat ze gezien hebben, elke militant maakt een plan op om samen met een groep jongeren een actieproces ter verbetering van de situatie op poten te zetten. Zo richtte Gustavo van JOC Chiclayo de vakbond op van lastdragers. Die vakbond is ondertussen zelfstandig, telt 260 leden en ze behaalden al enkele resultaten. Veel kernleden moeten zichzelf ook uit de slag trekken. Zo was er Kelly, die afstudeerde als sociologe maar geen werk vindt en dus ook op familie moet rekenen. Hector werkte in de bouw met onveilige, ongezonde omstandigheden en dit voor maar 10 euro per dag.

Wat een verschil met ons klein landje

Peruanen moeten heel hard werken en creatief zijn om te overleven, al van kindsbeen af. Wil je in Peru studeren, dan moet je ervoor werken. Eens aan het werk is er geen sociale zekerheid voor als je ziek wordt, een ongeval hebt. Pensioen bestaat gewoon niet. Als je een familie hebt die voor je wilt zorgen, ben je één van de gelukkige. Anders moet je blijven werken tot je er letterlijk bij neervalt. Meer dan 70% van de werkenden werkt er zonder contract, dat is in België verboden. Dat falen van de overheid maakt ook wel dat de mensen hier meer dan in België elkaar familiaal opvangen bij tegenslag. Door ons sociaal systeem zijn we beter beschermd dan het grootste deel van de bevolking in Peru.

Peruaanse jongeren vs. Belgische jongeren

De jongeren in Peru hebben treffende gelijkenissen met de jongeren hier in België. Ze zijn even moeilijk te overtuigen om samen actie te voeren. Op het door JOC Peru georganiseerde internationaal forum over waardig werk vertelde een expert dat 20 jaar geleden 30% van de jongeren lid was van een organisatie, vandaag is dat nog maar 3%. Ook in België zien we dat jongeren veel minder dan vroeger georganiseerd zijn, laat staan dat ze samen acties en campagnes voeren. Een andere gelijkenis is dat jongeren hun rechten amper kennen. Ze beginnen gewoon te werken vanuit een mentaliteit “ik moet een inkomen hebben, de rest kan mij niet schelen”.

Het charmeoffensief van de Peruanen

De mensen hebben niet zoveel materiële welstand maar hebben des te meer gastvrijheid, trots, levensvreugde. Na het bezoek bij Mariella bracht ze ons naar een rivier voor een verfrissende plons. Daarna gaf ze ons iets te drinken en mochten we allemaal aan tafel schuiven. De Peruanen zijn  misschien niet heel rijk, maar hebben wel een rijkelijk hart.

De JOC staat centraal in Peru

Het was heel interessant om te zien hoe de JOC in Peru werkt. Dit is een groot verschil met de KAJ-werking. Spelletjes spelen, napraten in zetels zijn dingen die we daar ook zagen maar het was bijkomstig. Centraal in de JOC zijn de militanten. Om 'militant' genoemd te worden moet je er ook iets voor over hebben. Je moet 1 jaar actief zijn in de JOC, deelnemen aan samenkomsten, activiteiten en vormingen, de structuur van de JOC kennen, een eigen actie opzetten, volgens zien, oordelen, handelen met een groep jongeren. Je moet in staat zijn om een actie te organiseren die impact heeft op de gemeenschap, een groep te leiden en JOC te vertegenwoordigen. Ze zijn naast het centrale thema “waardige leven door waardig werk” ook erg gesteld op het samenspel tussen mens en natuur. Ecologie, klimaat en milieu zijn heel belangrijke thema's voor hen. De JOC-gemeenschappen voeren ook op nationaal vlak campagnes en maken deel uit van allerhande allianties en netwerken die de krachten bundelen. Zo strijden ze mee voor een degelijke arbeidswet met een sociale bescherming voor de huiswerk(st)ers en voor de rechten van kinderen.

En nu?

Nu begin het pas. We zijn al gestart met onze symbolische actie tegen de wet Peeters. Sure heeft grote plannen om in het Bornemse jongeren bewust te maken en in scholen een debat over precair werk te organiseren samen met Kris Peeters. Sigrid heeft het idee om een opleiding over rechten te geven aan jongeren die op de arbeidsmarkt komen. Lorenzo merkte dat Annelore uit KAJ Kalken met dezelfde problemen kampt als hij. Misschien is er een grote actiegroep kinderverzorgers in de maak in Oost-Vlaanderen?

Long-time-partnership

We willen groeien naar een blijvend partnerschap met JOC Peru. Als we door het systeem niet allemaal in armoede en miserie willen terechtkomen moeten we solidair zijn, moeten we samen handelen op sociaal, politiek, economisch en cultureel vlak en dat zowel lokaal, nationaal in België en Peru als internationaal. We are connected. We kunnen dus maar beter een blok vormen met Europa en Zuid-Amerika.

Er liggen al ideeën op tafel zoals een uitwisselingsreis waarbij een delegatie jongeren van JOC Peru naar België komen. Een andere optie is dat we samen naar de ILO-conferentie in Genève gaan om onze belangen te verdedigen, het hoogste internationale orgaan over de arbeidswetgeving.

Dus... er is een vervolg op komst!